Sarcoïdose van lever en nieren
De lever is een orgaan dat essentieel is voor de stofwisseling en kan beschouwd worden als chemische fabriek die heel veel eiwitten produceert zoals bijvoorbeeld de stollingsfactoren.

In de lever kunnen granulomen gevonden worden bij ongeveer 2/3 van de patiënten met sarcoïdose. Wanneer dergelijke granulomen gevonden worden in een leverbiopt kan niet zomaar de diagnose sarcoïdose gesteld worden omdat levergranulomen eveneens voor kunnen komen bij een groot aantal andere ziekten. Voorbeelden hiervan zijn schimmelinfecties, tuberculose, lymfomen, bepaalde virale infecties en auto-immuunziekten zoals primaire biliaire cirrhose. Bij de laatst genoemde aandoening worden antistoffen gevonden tegen een onderdelen van de cel (mitochondriën). Wanneer levergranulomen gevonden worden is de diagnose sarcoïdose dus niet zomaar gesteld, andere ziekten moeten uitgesloten worden door aanvullende diagnostiek zoals kleuringen op het leverbiopt.

Levergranulomen zijn gewoonlijk symptoomloos maar kunnen leiden tot verminderde galafvoer door de lever, verminderde doorbloeding van de lever en zelfs trombose (vorming van bloedstolsels in bloedvaten). Bij slechts 20% van de patiënten is de lever vergroot. Laboratorium onderzoek laat vaak een verhoogd alkalische fosfotase gehalte, g-GT gehalte, immunoglobulines en ACE gehalte zien. Verder wordt bij 60% van de patiënten met behulp van een CT-scan vergrote klieren in de bovenbuik gevonden. In zeldzame gevallen en vooral bij jonge zwarte mannen kan zogenaamde chronische galophoping gevonden worden, welke gepaard gaat met koorts, malaise, gewichtsverlies en jeuk. Dit syndroom kan leiden tot ernstige bindweefselvorming in de lever. Afhankelijk van de ernst kan behandeling met steroïden overwogen worden. De aanwezigheid van granulomen in de lever behoeft gewoonlijk geen behandeling.

De nieren filteren afvalstoffen uit het bloed, regelen de bloeddruk en spelen een belangrijke rol in de zuur-, zout-, mineraal- en kalkhuishouding. Daarnaast vervaardigen de nieren een belangrijk hormoon, dat het beenmerg aanzet tot de productie van rode bloedcellen. Het niet of onvolledig functioneren van de nier heeft dus ernstige gevolgen voor de water- en zouthuishouding en kan snel aanleiding geven tot de ophoping van afvalstoffen en/of bloedarmoede.

De nier is bij sarcoïdose op twee manieren betrokken. Ten eerste door granulomateuze ontsteking in de nier en door een verhoogd kalkgehalte in het bloed. Het laatste kan leiden tot kalkneerslag in de nier en niersteenvorming en kan tevens het nierweefsel aantasten. Dit laatste is een niet reversibel proces, maar wordt enigszins gecompenseerd door de natuurlijke overcapaciteit van de nieren. Hoe vaak granulomateuze nierontsteking voorkomt is niet helemaal duidelijk. Nierfalen door granulomateuze ontstekingen bij sarcoïdose is eveneens beschreven.

Diagnostiek en behandeling
Met behulp van een nierbiopt kunnen de granulomen worden gevonden. Bij urine onderzoek kunnen witte en rode bloedcellen en cilinders in de urine gevonden worden, gewoonlijk geen eiwit. Ook de bepaling van het creatinine- en kalkgehalte in het bloed kan diagnosticerend werken, evenals de meeting van de bloeddruk. Niersarcoïdose reageert gewoonlijk heel goed op steroïden zoals prednison. Verhoogd kalkgehalte door het activeren van vitamine D door granulomen reageert eveneens goed op corticosteroïden. Andere beschreven opties voor behandeling zijn hydroxychloroquine of ketoconazole. Wanneer geen normalisatie van het kalkgehalte optreedt met steroïdtherapie moet men bedacht zijn op een verhoogde bijschildklieractiviteit. In uitzonderlijke gevallen dient te worden overgegaan tot nierdialyse.